Prof. Dr. Çi�dem Yayla Abide �le Menopoz Ve Kad�n Sa�l�� Üzerine: �Kilo Kayb�, Sa�l�kl� Ya� Alman�n Tek Ölçütü De�il�

Menopoz döneminde de�i�en vücut kompozisyonu, kad�n sa�l�� ara�t�rmalar�n�n önemli ba�l�klar�ndan biri. Özellikle kar�n çevresinde ya�lanma, kas kütlesindeki de�i�imler ve kemik sa�l��, bu dönemin yaln�zca kilo kontrolü üzerinden de�erlendirilmemesi gerekti�ini gösteriyor.
Obezite tedavisinde kullan�lan GLP-1 temelli ilaçlar�n yayg�nla�mas� ise menopoz dönemindeki kilo yönetimine ili�kin yeni sorular� beraberinde getiriyor. Ancak bu ilaçlar�n hormon tedavileriyle birlikte kullan�m�ndan kas kütlesinin korunmas�na kadar pek çok konuda bilimsel verilerin do�ru yorumlanmas� gerekiyor. Prof. Dr. Çi�dem Yayla Abide, menopoz döneminde sa�l�kl� ya� alman�n yaln�zca kilo vermekten ibaret olmad��n� vurguluyor.
Menopoz döneminde kad�nlar�n vücut kompozisyonunda ne gibi de�i�iklikler ya�an�yor? Kilo art��n�n ötesinde hangi risklere dikkat edilmeli?
Menopoz ve perimenopoz döneminde kilo art�� ve ya��n özellikle kar�n çevresinde birikmesi daha s�k gündeme gelebilir. Ancak menopoz bu de�i�imlerin tek nedeni de�ildir. Ya�, beslenme, uyku ve fiziksel aktivite de vücut kompozisyonunu etkiler.
Bu nedenle hedefi yaln�zca tart�daki say�ya indirgememek gerekir. Bel çevresi ve ya� da��l�m�n�n yan� s�ra kas gücünü, kemik sa�l��n�, hareket kapasitesini ve metabolik riskleri birlikte de�erlendirmeliyiz.
Özellikle tansiyon, kan �ekeri, kan ya�lar� ve bel çevresi gibi kardiyometabolik göstergelerin düzenli izlenmesi önemli. Orta ya� dönemini, bu riskleri de�erlendirmek ve sa�l�kl� ya� alma al��kanl�klar�n� güçlendirmek için önemli bir f�rsat olarak görüyorum.
Son dönemde zay�flama i�neleri olarak bilinen GLP-1 ilaçlar� oldukça popüler. Menopoz dönemindeki kad�nlar için bu tedaviler nas�l de�erlendirilmeli?
Öncelikle menopozun tek ba��na GLP-1 tedavisine ba�lama nedeni olmad��n� belirtmek gerekiyor. Obezite, tip 2 diyabet veya ilac�n onayl� kullan�m alan�na giren ba�ka bir metabolik durum varsa tedaviyi ki�inin genel sa�l�k profiline göre de�erlendirebiliriz.
Tirzepatid ile yap�lan ara�t�rmalarda kilo kayb� gözlenmesi, bu tedavinin menopoz dönemine özgü oldu�unu göstermiyor. Benzer sonuçlar farkl� üreme evrelerindeki kad�nlarda da görülmü� durumda.
GLP-1 temelli ilaçlar�n menopoz hormon tedavisiyle birlikte kullan�lmas� mümkün. Ancak her iki tedavinin de ayr� bir gerekçesi olmal�. Hormon tedavisini, GLP-1 ilaçlar�n�n kilo kayb� üzerindeki etkisini art�rmak amac�yla ba�latm�yoruz.
Tirzepatid kullanan menopoz sonras� kad�nlarda hormon tedavisi alanlar�n daha fazla kilo verdi�ini bildiren küçük, geriye dönük bir çal��ma bulunuyor. Ancak bu sonuç, iki tedavinin birlikte kullan�m�n�n daha fazla kilo kayb�na neden oldu�unu kan�tlam�yor. Daha güçlü, kontrollü ara�t�rmalara ihtiyac�m�z var.
Birlikte kullan�mda ilaçlar�n uygulama yollar� da önem ta��yor. Bu ilaçlar mide bo�almas�n� yava�latabildi�i için a��zdan al�nan hormonlar�n, özellikle rahim iç tabakas�n� koruyan progestojenin emilimine ili�kin veriler henüz s�n�rl�. Britanya Menopoz Derne�i de e�zamanl� kullan�mda hormon tedavisinin gözden geçirilmesini öneriyor.
Menopoz döneminde kas kayb�n� önlemek ve kemik sa�l��n� korumak için kad�nlara neler öneriyorsunuz?
�lk önceliklerimizden biri kas gücünü korumak olmal�. Haftada en az iki gün direnç egzersizi yapmak ve buna ki�inin kapasitesine uygun aerobik aktivite eklemek kas, kemik ve kalp-damar sa�l��n� destekler.
Beslenmede yeterli protein al�m� ve Akdeniz tipi beslenme düzeni önemli. Kilo vermek gerekiyorsa h�zl� ve a��r� k�s�tlay�c� diyetlerden kaç�nmal�y�z. Çünkü bu süreçte ya� kayb�n�n yan�nda kas kayb� da ya�anabilir.
Kemik sa�l�� aç�s�ndan k�r�k öyküsü ve di�er risk faktörlerini de�erlendiriyoruz. Kemik yo�unlu�u ölçümü herkese ayn� ya�ta de�il, ki�inin klinik risk profiline göre planlanmal�. Kalsiyum ve D vitamini ihtiyac� da ki�isel duruma göre ele al�nmal�; eksiklik gösterilmeden geli�igüzel takviye kullan�lmamal�.
Hormon tedavisinin uygun kad�nlarda kemik kayb�n� önledi�i ve tedavi süresince osteoporotik k�r�k riskini azaltt�� gösterilmi�tir. Ancak hormon tedavisi kas kayb�n� önlemek veya kas gücünü art�rmak amac�yla kullan�lmaz.
Hormon tedavisi söz konusu oldu�unda tedaviye ba�lama zaman� ve uygulama �ekli neden önemli?
Hormon tedavisinde öncelikle kad�n�n yak�nmalar�n�, ya��n�, sa�l�k öyküsünü ve risklerini de�erlendiriyoruz. Belirgin menopoz yak�nmalar� olan ve tedaviye engel bir durumu bulunmayan kad�nlarda, özellikle 60 ya��ndan önce veya menopozun ilk 10 y�l� içinde yarar-risk dengesi genellikle daha elveri�li.
Hormonun uygulama yolu da ki�iye göre belirleniyor. Örne�in p�ht�la�ma riski yüksek olan baz� kad�nlarda ciltten uygulanan östrojen daha uygun olabilir. Rahmi bulunan kad�nlarda ise östrojen tedavisine, rahim iç tabakas�n� koruyacak uygun bir progestojen eklenmesi gerekir.
Burada önemli olan, hormon tedavisinin herkese ayn� �ekilde uygulanmamas�. Tedavinin yarar ve risklerini ki�iye göre de�erlendiriyor, zaman içinde yeniden gözden geçiriyoruz.
Sa�l�kl� ya� alma yakla��m�n�n menopoz bak�m�nda daha fazla önem kazanaca��n� dü�ünüyor musunuz? Türkiye’de bu alanda hangi geli�melere ihtiyaç var?
Önümüzdeki birkaç y�lda menopoz bak�m�n�n daha ki�iye özgü ve bütüncül bir orta ya� sa�l�� yakla��m�na dönü�ece�ini dü�ünüyorum. Kad�n�n yaln�zca belirtilerini de�il, kemik ve kalp-damar sa�l��n�, cinsel sa�l��n� ve uzun vadeli ihtiyaçlar�n� birlikte de�erlendirmeliyiz.
Yeni tedavi seçenekleri bu yakla��m� güçlendirebilir. Ancak her yeni seçene�in yeri bilimsel kan�t ve güvenlilik verileriyle belirlenmeli.
Türkiye’de menopoz tedavisinde kullanabildi�imiz hormon ilaçlar�n�n ve farkl� preparatlar�n çe�itlili�i henüz yeterli de�il. Önümüzdeki y�llarda kad�nlar�n ihtiyaçlar�na uygun daha fazla tedavi seçene�inin ülkemizde eri�ilebilir olmas�n� ümit ediyorum.
Çünkü ki�iye özel tedavi, yaln�zca do�ru karar� vermekle de�il, o karara uygun seçeneklere ula�abilmekle de mümkün.